Sala Wilhelm w Jyväskylä, stolicy Finlandii Środkowej, pierwotnie służyła jako miejsce konferencji i seminariów, lecz została przekształcona w obiekt wielofunkcyjny, przystosowany również do wykonywania muzyki klasycznej. Zmodernizowano akustykę wnętrza i zmieniono nazwę obiektu na salę Encore. Teraz muzyka klasyczna brzmi w niej znakomicie!

Orkiestra symfoniczna Jyväskylä Sinfonia to prawdziwa perła muzyki klasycznej w środkowej Finlandii. Każdego roku orkiestra realizuje blisko 120 wydarzeń, przyciągając ponad 35 000 słuchaczy. Ponieważ w mieście nie było sali koncertowej zaprojektowanej z myślą o muzyce akustycznej, siedzibą zarówno teatru, jak i orkiestry stał się Teatr Miejski w Jyväskylä.

W związku z planowaną modernizacją teatru miejskiego rozpoczęto przygotowania do przystosowania sali Wilhelm Hall do potrzeb orkiestry Jyväskylä Sinfonia, tak aby – oprócz funkcji konferencyjnej – mogła ona służyć również do wykonywania muzyki klasycznej. Podjęto zatem analizę działań, które pozwoliłyby dostosować akustykę sali do wymogów tego gatunku muzycznego.

Punktem wyjścia była sala wykładowo-seminaryjna

W salach konferencyjnych i seminaryjnych kluczowa jest zrozumiałość mowy; sala Wilhelm zyskała uznanie właśnie dzięki doskonałej akustyce sprzyjającej przekazowi słownemu. Jednakże warunki akustyczne takiego wnętrza nie sprawdzają się w przypadku muzyki orkiestrowej wykonywanej na instrumentach akustycznych – brakuje w nich odpowiedniego pogłosu i właściwych odbić dźwięku, a te, które występują, docierają do słuchaczy z niewłaściwych kierunków lub w nieodpowiednim czasie. Muzycy nie słyszą dobrze własnej gry, nie mówiąc już o brzmieniu reszty orkiestry, co negatywnie wpływa na wrażenia publiczności podczas koncertu.

Akustyka sali przeznaczonej do prezentacji mówionych zazwyczaj lepiej sprawdza się w przypadku muzyki wzmacnianej elektronicznie niż muzyki akustycznej. Z kolei sala dedykowana orkiestrze symfonicznej i innym formom muzyki akustycznej wymaga warunków dostosowanych do specyfiki tego rodzaju wykonań. Zarówno muzycy, jak i publiczność muszą słyszeć wszystkie instrumenty z odpowiednią wyrazistością. Muzycy na scenie powinni słyszeć nie tylko własną grę i grę pozostałych członków zespołu, ale także odbierać odpowiednią dawkę pogłosu i odbić dźwięku od ścian i sufitu sali.

Brzmienie tworzone przez orkiestrę i samą salę powinno być bogate i zapewniać słuchaczom poczucie pełnego zanurzenia w dźwięku. Publiczność powinna odbierać brzmienie całej orkiestry w sposób zrównoważony, przy zachowaniu słyszalności wszelkich detali i niuansów muzycznych. Jednocześnie istotne jest, aby wyczuwalny był unikalny charakter akustyczny sali. Odbicia dźwięku i pogłos spajają muzykę w całość, wzbogacając jej brzmienie zgodnie z zamysłem kompozytora, dyrygenta i samych muzyków.

Sala Wilhelma była zbyt szeroka jak na salę koncertową

Rozpoczęto analizę możliwości poprawy akustyki. W początkowej fazie badania przeprowadzili akustycy z firmy Akukon – Henrik Möller i Jukka Pätynen. W prace zaangażowany był również partner firmy Akukon, akustyk Echard Kahle z Belgii.

Podczas oględzin sali poczyniono kilka istotnych spostrzeżeń. Z perspektywy widowni sala była zdecydowanie zbyt szeroka, by między ścianami bocznymi mogły powstawać niezbędne odbicia boczne, tworzące właściwy obraz dźwiękowy.

Podwieszany sufit znajdował się nisko, co ograniczało całkowitą kubaturę sali – parametr kluczowy dla czasu pogłosu. W zasadzie objętość ta byłaby wystarczająca dla sali przeznaczonej do muzyki akustycznej, jednak znaczna jej część znajdowała się powyżej pełnego sufitu wykonanego z płyt gipsowo-kartonowych.

Warunki akustyczne i ergonomiczne dla muzyków były niewystarczające. Orkiestra nie mieściła się odpowiednio na scenie, a muzycy nie słyszeli wystarczająco dobrze własnej gry – nie wspominając o reszcie zespołu.

Kluczowym czynnikiem była szerokość sali, dlatego jako główną strategię projektową wybrano rozwiązania elektroakustyczne. Ścian bocznych nie można było przesunąć do wewnątrz ani znacząco zmienić ich kształtu, jednak dzięki elektroakustyce możliwe stało się wykreowanie odbić i pogłosu, które w odbiorze słuchaczy odpowiadają efektom uzyskiwanym w odpowiednio zaprojektowanej sali koncertowej.

Zmieniono również konstrukcję hali

Oprócz kwestii stricte akustycznych, planowanie modernizacji sali Encore Hall obejmowało wiele innych zadań, takich jak opracowanie konstrukcji sali, mechaniki sceny oraz okablowania technicznego systemów wykorzystywanych podczas występów.

Za zarządzanie projektem w firmie Akukon odpowiadał Uli Jetzinger, projektantem systemów akustycznych i audiowizualnych był Sami Reina, a projektantem rozwiązań mechanicznych – Toni Silvola.

Systemy elektroakustyczne pozwalają na wzmocnienie odbić dźwięku i wydłużenie czasu pogłosu, ale nie umożliwiają ich redukcji. Z tego powodu naturalny pogłos sali powinien być stosunkowo krótki. W przypadku sali Wilhelm Hall wymóg ten był w dużej mierze spełniony w sposób naturalny. Niemniej jednak akustykę wnętrza zmodyfikowano tak, aby lepiej współgrała z systemami elektroakustycznymi, zastępując pełny sufit konstrukcją przepuszczalną akustycznie. Ponadto w wybranych miejscach zastosowano powierzchnie tłumiące dźwięk. Stworzyło to solidne podstawy do wdrożenia rozwiązań elektroakustycznych.

Orkiestra potrzebowała więcej przestrzeni; konieczna była również poprawa wzajemnej słyszalności muzyków. Więcej miejsca uzyskano poprzez przesunięcie tylnej ściany sceny w głąb sali. Słyszalność poprawiono dzięki zaprojektowaniu zespołu reflektorów akustycznych umieszczonych nad sceną, które kierowały dźwięk instrumentów z powrotem w stronę muzyków.

Jako system elektroakustyczny wybrano rozwiązanie Meyer Sound Constellation. W sali Encore Hall system ten obejmuje około 60 mikrofonów, 200 aktywnych zestawów głośnikowych oraz imponującą liczbę urządzeń do przetwarzania sygnału. Doświadczenia z systemami firmy Meyer Sound są doskonałe zarówno na świecie, jak i w Finlandii.

Umieszczenie reflektorów nad orkiestrą oraz instalacja systemów technicznych wymagały zastosowania nowych konstrukcji mechanicznych. Konstrukcje znajdujące się nad orkiestrą oparto na podporach naziemnych, ponieważ pierwotny projekt stropu nie przewidywał możliwości podwieszania elementów.

Teraz orkiestra może grać w sali

Gdy zapytano głównego akustyka, Henrika Möllera, czy modernizacja akustyczna dawnej sali Wilhelm – obecnie noszącej nazwę Encore – zakończyła się sukcesem, stwierdził on skromnie: „Teraz orkiestra może grać w tej sali”. A właśnie to było głównym celem przeprowadzonej modernizacji.

Jeśli jednak zapytać o zdanie profesjonalistów z branży kulturalnej oraz członków orkiestry, usłyszymy znacznie więcej entuzjastycznych opinii. Po uroczystym otwarciu odnowiona sala spotkała się z szerokim uznaniem zarówno w mediach tradycyjnych, jak i społecznościowych. Janne Auvinen, ceniony ekspert w dziedzinie obiektów widowiskowych i dyrektor Teatru Robotniczego w Tampere (Tampere Workers' Theatre), tak skomentował to wydarzenie we wpisie opublikowanym na Facebooku:

Wczoraj byłem w Jyväskylä. Byłem tam świadkiem historycznej chwili – jednego z tych rzadkich momentów, gdy lata (lub wręcz dekady) pracy wreszcie urzeczywistniły się w postaci konkretnego obiektu. Duma miasta, orkiestra Jyväskylä Sinfonia, otrzymała w końcu wspaniałą salę koncertową, na jaką zasługiwała.

Ilkka Kauppi, wiolonczelistka solowa Jyväskylä Sinfonia, tak napisała w gazecie Suur-Jyväskylä:

Ogromna różnica. Muszę przyznać, że człowiek bywa wręcz oszołomiony, gdy uświadamia sobie obecność pogłosu i rozmaitych zjawisk akustycznych, których wcześniej nie było. Sala ta jest niezwykle obiecująca i stwarza mnóstwo możliwości. Cała nasza orkiestra jest tym podekscytowana.

Jeden z najbardziej cenionych na świecie badaczy zajmujących się akustyką sal koncertowych, profesor Tapio Lokki z Uniwersytetu Aalto, powiedział po otwarciu:

Brzmiało jak dobra sala koncertowa!

Zespół Akukon:

Uli Jetzinger, Henrik Möller, Jukka Pätynen, Sami Reina, Toni Silvola

Partner Akukona:

Echard Kahle, Kahle Acoustics

Wykonawcy technologii wydajnościowych:

Audico Systems (Meyer Sound Constellation)
Electro Waves